ABD Dışişleri Bakanı Rubio, Orta Asya'da Yeni Bir Yaklaşımla Temaslarda Bulunuyor

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Özbekistan'ın Semerkant şehrinde Orta Asya ülkeleriyle (C5+1 formatı) önemli görüşmeler yapmak üzere bölgeye geldi. Cumartesi'den Salı'ya kadar sürecek olan bu zirve, Washington'ın eski Sovyet coğrafyasına yönelik yeni dış politika yaklaşımını yansıtıyor. Bu yeni yaklaşım, demokratikleşme ve insan hakları söylemlerinden ziyade, pragmatik ve ticari ilişkilere odaklanıyor.

Öne çıkanlar

• ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Orta Asya ülkeleriyle Semerkant'ta bir araya geldi.
• Görüşmeler, ABD'nin bölgeye yönelik insan hakları ve demokrasi vurgusu yerine ticari ve pragmatik iş birliğine odaklanan yeni yaklaşımını temsil ediyor.
• Bu politika değişikliği, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından bölgedeki jeopolitik dengelerin değişmesiyle ilişkilendiriliyor.
• ABD'nin bölgedeki temel ilgi alanları arasında nadir toprak mineralleri ve askeri-stratejik konum yer alıyor.
• Uzmanlar, ABD'nin bu yeni yaklaşımının bölge ülkelerini Çin ve Rusya'ya yönelmekten alıkoymayı hedeflediğini belirtiyor.

Ayrıntılar

Orta Asya'nın bağımsızlığının ilk yıllarında ABD, bölgeye demokrasi ve insan hakları konularında dersler verirken, yatırım ve teknoloji karşılığında reformlar talep ediyordu. Ancak bölge ülkeleri, bu 'ahlaki dersler' karşısında Çin ve Rusya'ya yöneldi. Özbekistan, 37 milyonluk nüfusuyla bu duruma iyi bir örnek teşkil ediyor; 2001'de ABD askeri üssüne ev sahipliği yaparken, 2005'te insan hakları ihlalleri nedeniyle üssü kapatmıştı. Uzman Galiya Ibragimova, "Batı ahlak dersleri vermeye başladığında, onlar hemen Çin'e veya Rusya'ya döndüler" yorumunu yaptı.

Rusya'nın 2022'deki Ukrayna işgalinden bu yana roller değişti. Moskova, bölgede kültürel ve ekonomik etkisini sürdürürken, Orta Asyalı işçilerin Ukrayna'da savaşmak üzere kandırıldığı veya zorlandığı iddia ediliyor. Ayrıca, Rusya'nın yaptırımları aşmak için Orta Asya şirketlerini kullandığı belirtiliyor. Ibragimova'ya göre, "Bugün ABD ve Rusya rolleri değiştirdi. Şimdi ahlak dersleri vererek bağlar kurmaya başlayan Rusya oldu."

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, dış politikada demokrasi yanlısı duruşu terk ederek faydacı ve ticari bir yaklaşımı benimsedi. Bu ayın başlarında Trump'ın Özbekistan Devlet Başkanı Şevket Mirziyoyev'in kızı Saida Mirziyoyeva'yı ağırlaması ve Mirziyoyev'in ABD ekonomisine 100 milyar dolara kadar yatırım yapma sözü vermesi bu değişimin göstergesi. Washington, bu süreçte Özbekistan'daki muhaliflere yönelik baskılar veya başkanın kızının artan etkisi hakkında yorum yapmadı.

Neden önemli?

ABD'nin Orta Asya'ya dönüşü, bölgenin Rusya ve Çin'in ilgi alanındaki jeopolitik ve askeri-stratejik konumu nedeniyle büyük önem taşıyor. Londra merkezli Central Asia Due Diligence düşünce kuruluşundan Alisher Ilkhamov, ABD'nin gelecekte Çin'e karşı caydırıcı bir askeri üs kurmak isteyebileceğini öne sürüyor. Ayrıca, teknoloji üretimi için kritik olan nadir toprak mineralleri gibi ekonomik çıkarlar da bu ilginin arkasında yatıyor. ABD'nin insan hakları konularındaki sessizliği ise bazı eleştirilere yol açıyor; ancak bu, bölge ülkeleriyle daha hızlı ve sonuç odaklı iş birlikleri kurma stratejisinin bir parçası olarak görülüyor.