Deniz Kuşları da Jet Lag Yaşıyor: Gün Batımı ve Doğumu Arasındaki Uzun Uçuşlar İç Saatlerini Bozuyor
Bilim insanları, Kuzey Atlantik'te yüzlerce kilometre uçan yelkovan kuşlarının iç saatlerinin bozulduğunu ve bunun yön bulma yeteneklerini etkilediğini ortaya koydu.
Oxford Üniversitesi'nden bilim insanları, Kuzey Atlantik'te uzun mesafeler kat eden yelkovan kuşlarının (Manx shearwaters) da jet lag yaşadığını ve bunun yön bulma yeteneklerini etkilediğini keşfetti. Bu durum, kuşların iç saatlerinin yerel saatle senkronizasyonunu kaybetmesiyle ortaya çıkıyor.
Araştırma, kuşların güneşi pusula olarak kullanma yeteneğinin, uzun uçuşlar sırasında yaşanan zaman kaymaları nedeniyle sapmalar gösterdiğini ortaya koydu. Bu, insanların farklı saat dilimleri arasında seyahat ederken yaşadığı jet lag'e benzer bir durum.
Öne çıkanlar
- Yelkovan kuşları, beslenme alanlarından yuvalarına dönerken yüzlerce kilometre yol kat edebiliyor.
- Kuşların iç saatleri, her gün batımı ve doğumu arasında her boylam derecesi için dört dakika yerel saatten sapıyor.
- Bu sapma, kuşların güneşi kullanarak yön bulmalarında 15 dereceye kadar hataya yol açabiliyor.
- Hatalar, kuşların yuvalarına dönüş yolculuklarını sadece birkaç kilometre uzatıyor.
- Araştırma, yaban hayatında kendi başına hareket eden hayvanlarda jet lag'in ilk net kanıtlarından biri.
Ayrıntılar
Araştırmanın baş yazarı Patrick Lewin, yelkovan kuşlarının güneşi pusula olarak kullandığını, ancak iç saatlerinin mükemmel olmadığını belirtiyor. Kuşlar, gün doğumu ve gün batımında iç saatlerini yeniden ayarlıyor. Ancak uzun mesafeler kat ettiklerinde, bu yeniden ayarlama yerel saatle senkronizasyonu bozuyor.
Bilim insanları, 2004 yılından bu yana 1.045 kuştan alınan 3.688 uçuş verisini inceledi. Bu veriler, kuşların yuvalarına dönüş uçuşlarında beklenen sapmaları doğruladı. Zaman kaymaları genellikle 10-15 dakika civarında olsa da, bazen bir saate kadar çıkabiliyor. Bu küçük zaman farklılıkları bile kuşların yön bulma sistemlerinde belirgin etkilere neden oluyor.
Lewin'in ekibi, rüzgar veya Coriolis etkisi gibi diğer faktörlerin de navigasyon hatalarına neden olabileceğini düşündü, ancak gözlemlenen sapmaların en iyi şekilde güneş pusulasındaki zaman kaymalarıyla eşleştiğini buldu. Kuşların bir harita duyusu kullanarak konumlarını kontrol edip düzeltme yapabildikleri için, bu hataların yolculuklarına sadece beş kilometre kadar ek bir mesafe kattığı hesaplandı.
Neden önemli?
Bu çalışma, hayvanların navigasyon sistemleri ve iç saatlerinin karmaşıklığı hakkında önemli bilgiler sunuyor. İnsanların jet lag ile başa çıkma yolları ararken, sürekli jet lag yaşayan hayvanların evrimsel adaptasyonlarından ilham alınabileceği düşünülüyor. Ayrıca, biyo-esinli otonom navigasyon sistemleri tasarlayan mühendisler için de değerli veriler sağlayabilir. Gelecekteki araştırmalar, bu zaman kaymalarının kuşların beslenme alışkanlıklarını, üreme başarılarını ve genel sağlıklarını nasıl etkilediğini inceleyecek.