İsveç'te Sami Halkına Yönelik Devlet İstismarı Raporu ve Sergi

İsveç'te, Sami halkına karşı devlet tarafından işlenen istismarları araştıran "Sami Halkı İçin Hakikat Komisyonu" raporu bu hafta hükümete sunuldu. Bu önemli gelişme, 20. yüzyılın başlarında Sami yaşamını anlatan ilk Sami yazar Johan Turi'nin eserlerinin Kin Çağdaş Sanat Müzesi'nde sergilenmesiyle aynı zamana denk geldi.

Sergi, Turi'nin yaklaşık 100 yıl sonra ilk kez halka açık olarak sergilenen yazılarını, çizimlerini, resimlerini ve geleneksel el sanatlarını (Duodji) içeriyor. "Çirkin ve Güzel Üzerine" başlıklı sergi, Turi'nin her şeyin, olumlu ve olumsuzun, gösterilmesi gerektiği inancından ilham alıyor.

Öne çıkanlar

• Hakikat Komisyonu Raporu: İsveç devleti tarafından Sami halkına yönelik istismarları inceleyen rapor hükümete teslim edildi.
• Johan Turi Sergisi: Sami yazar Johan Turi'nin eserleri, yaklaşık bir asır sonra ilk kez Kin Çağdaş Sanat Müzesi'nde sergileniyor.
• Kalıcı Mücadeleler: Sami halkı, 100 yıl önce Turi'nin karşılaştığı sanayi baskısı ve ayrımcılık gibi benzer sorunlarla günümüzde de yüzleşiyor.
• Sanatçı Katkıları: Sergide Turi'nin eserlerinin yanı sıra Outi Pieski ve Johanna Minde gibi çağdaş Sami sanatçılarının çalışmaları da yer alıyor.
• Dekolonyal Feminizm: Geleneksel Sami kadın şapkası ládjogahpir'in yeniden canlandırılması, dekolonyal feminizm için yeni bir sembol olarak görülüyor.

Ayrıntılar

Johan Turi, 1854'te Norveç'in Sápmi bölgesinde doğdu ve ailesi, ulusal sınırların Sami yaşamı üzerindeki etkisi arttıkça İsveç'in Kiruna bölgesine göç etti. Turi'nin 1910 tarihli "Muitalus sámiid birra" (Bir Sami Hesabı) adlı kitabı, Avrupa'nın tek tanınmış yerli halkı olan Samilerin yaşamlarını anlatmayı amaçlıyordu. Kitap, Sami ve Danca dillerinde yayımlandıktan yedi yıl sonra İsveççe'ye çevrildi.

Müze direktörü Maria Lind'e göre, Turi kitabıyla İsveç'teki insanların Samilerin yaşadığı zorlukları anlamasını istiyordu. Lind, "Kralın kitabını okumasını istedi çünkü kral bilirse işlerin değişeceğini düşünüyordu. Büyük ihtimalle kral kitabını okumadı ama kitap başarılı oldu" dedi. Turi'nin eserleri, Outi Pieski ve Johanna Minde gibi çağdaş sanatçıların çalışmalarıyla birlikte sergileniyor. Pieski, Turi'nin çalışmalarının bugünkü hakikat ve uzlaşma sürecini başlattığını belirtiyor.

Sami halkının günümüzde karşılaştığı sorunlar, Turi'nin zamanındaki sorunlardan pek farklı değil. Nadir toprak mineralleri ve rüzgar enerjisi arayışı gibi sanayi faaliyetleri, ren geyiği çobanlığına ve doğaya yönelik artan bir tehdit oluşturuyor. İklim krizinin etkileri de Arktik bölgelerde belirginleşiyor. Sami karşıtı söylemlerin yükselişte olması, hakikat komisyonunun çalışmalarına rağmen devam eden zorluklara işaret ediyor.

Neden önemli?

Bu sergi ve rapor, Sami halkının kültürel mirasının korunması ve devlet tarafından işlenen tarihsel haksızlıkların tanınması açısından büyük önem taşıyor. Turi'nin eserleri, Sami kimliğinin ve mücadelesinin zamana yayılan bir kanıtı olarak, geçmiş ve günümüz arasındaki köprüleri kuruyor. Raporun, tazminat ve uzlaşma görüşmeleri için bir temel oluşturması beklenirken, sergi de Sami kültürünün ve dayanıklılığının altını çiziyor.