Rusya, Ukrayna Savaşı Sonrası Afrika'ya 'Tarihi Dönüş' Yapmayı Hedefliyor

Rusya, Ukrayna'yı işgal etmesinin ve Batı dünyasıyla ilişkilerinin bozulmasının ardından Afrika kıtasına yönelik ilgisini artırıyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Maria Zakharova, bu durumu "tarihi bir dönüş" olarak nitelendirerek, Rusya'nın 20. yüzyılda Afrika için yaptıklarının hiçbir şeyle kıyaslanamayacağını belirtti.

Rusya, 2019'dan bu yana yaklaşık üç yılda bir Rusya-Afrika zirveleri düzenliyor. Üçüncü zirve 28-29 Ekim tarihlerinde Moskova'da gerçekleştirilecek ve ana gündem maddesi ekonomik işbirliği olacak. Ancak Rusya'nın Afrika'daki ticari varlığı, kıtadaki diğer büyük güçlere kıyasla henüz sınırlı düzeyde bulunuyor.

Öne çıkanlar

• Rusya, Ukrayna savaşı sonrası Batı ile yaşadığı gerilim nedeniyle Afrika'da yeni müttefikler ve destek arayışında.
• Afrika'ya yönelik diplomatik ziyaretler ve zirvelerle ekonomik, siyasi, güvenlik, bilim ve kültür alanlarında işbirliği hedefleniyor.
• Rusya'nın Afrika ile toplam ticaret hacmi 2025'te yaklaşık 27 milyar dolar olup, bu rakam Afrika'nın dış ticaretinin küçük bir kısmını oluşturuyor.
• Mısır, 10.5 milyar dolarlık ticaret hacmiyle Rusya'nın Afrika'daki en önemli ticari ortağı konumunda; Rusya, Mısır'da 25 milyar dolarlık bir nükleer santral inşa ediyor.
• Rusya'nın Afrika'daki varlığı ticaretten çok askeri alanda daha belirgin; "Afrika Kolordusu" (eski Wagner Grubu) Sahel bölgesindeki istikrarsız ülkelerde faaliyet gösteriyor.

Ayrıntılar

Rusya'nın Afrika ile olan ticari ilişkileri, özellikle Mısır ve Cezayir gibi Kuzey Afrika ülkeleriyle yoğunlaşıyor. Mısır, Rusya'nın Afrika'daki en büyük ticari ortağı olup, 2025'te ikili ticaret hacmi 10.5 milyar dolara ulaştı. Bu ticaretin büyük kısmını Rusya'dan gelen tahıl ve metal ürünleri oluştururken, Mısır'dan meyve ve sebze ihracatı yapılıyor. Ayrıca Rusya, Mısır'ın El-Dabaa bölgesinde 25 milyar dolarlık bir nükleer santral inşaatını finanse ediyor. Uzmanlar, Mısır'ın uzun vadede Rusya için Afrika'ya açılan bir kapı olabileceğini belirtiyor.

Ancak Rusya'nın Afrika'daki toplam ticaret hacmi 2025'te 27 milyar dolar civarında olup, bu rakam Afrika'nın dış ticaretinin yalnızca küçük bir bölümünü temsil ediyor. Afrika'nın en büyük ticari ortakları arasında Avrupa Birliği (385 milyar dolar), Çin (348 milyar dolar) ve ABD (105 milyar dolar) yer alıyor. Hatta Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi orta ölçekli güçlerin bile son zamanlarda Rusya'dan daha iyi performans gösterdiği ifade ediliyor.

Rusya'nın Afrika'daki en belirgin varlığı askeri alanda görülüyor. Eski Wagner Grubu'nun operasyonları, Rusya Savunma Bakanlığı tarafından kurulan "Afrika Kolordusu" tarafından devralındı. Orta Afrika Cumhuriyeti, Mali ve Libya gibi ülkelerde binlerce Rus paralı askeri bulunuyor. Bu askeri varlık karşılığında Rusya, altın ve uranyum gibi kritik mineral kaynaklarına erişim sağlıyor. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) verilerine göre, Rusya 2021-2025 yılları arasında Afrika'ya silah tedarikinde ABD ve Çin'in ardından %15'lik pazar payıyla üçüncü sırada yer alıyor.

Neden önemli?

Rusya'nın Afrika'daki diplomatik, ekonomik ve askeri faaliyetlerini artırması, Ukrayna savaşı sonrası uluslararası izolasyonu kırma ve Küresel Güney'den destek alma stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Afrika kıtasının Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki oy gücü ve zengin doğal kaynakları, Rusya için önemli bir cazibe merkezi oluşturuyor. Rusya, Afrika ülkeleriyle "sömürgecilik karşıtı" bir söylemle işbirliği yaparak, Batı'nın kıtadaki etkisine karşı kendi konumunu güçlendirmeyi hedefliyor. Bu durum, küresel güç dengeleri açısından önemli sonuçlar doğurabilir.