Botsvana, Bağımsızlığının 60. Yılında Elmas Zenginliğini Kalkınmaya Dönüştürerek Afrika'ya Örnek Oldu

Botsvana, bağımsızlığının 60. yıl dönümünü kutlarken, bir zamanlar dünyanın en fakir ülkelerinden biri olmasına rağmen, elmas gelirlerini akıllıca yöneterek dikkat çekici bir kalkınma hikayesi yazdı. Ülke, kamu hizmetleri, altyapı ve istikrarlı bir demokrasi inşa ederek sömürge sonrası Afrika'nın başarısızlık hikayesini tersine çevirdi.

Öne çıkanlar

• Botsvana, 1966'da bağımsızlığını kazandığında dünyanın en yoksul ülkelerinden biriydi; sadece 12 kilometre asfalt yolu ve 22 üniversite mezunu vardı.
• Altmış yıl sonra, kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasılası (GSYİH) 7.800 dolar civarına ulaşarak üst orta gelirli bir ülke konumuna geldi.
• 1994'te Birleşmiş Milletler'in en az gelişmiş ülkeler kategorisinden mezun olan ilk ülke oldu.
• Ülke, 2002'de Afrika'nın ilk ulusal ücretsiz kapsamlı HIV tedavi programını başlattı ve anne-çocuk bulaşmasını ortadan kaldırma yolunda Gold Tier statüsüne ulaştı.
• Son yıllarda elmas gelirine bağımlılığı nedeniyle ekonomik daralmalar yaşasa da, ekonomiyi çeşitlendirme ve yeni sektörlere yatırım yapma çabaları sürüyor.

Ayrıntılar

Botsvana, 1965-1980 yılları arasında ekonomisini ortalama yüzde 13,9 oranında büyüterek önemli bir başarı elde etti. Bu büyüme, yol ağının 35.000 kilometreye ulaşması, nüfusun yüzde 80,2'sinin elektriğe erişmesi ve şehirleşme oranının yüzde 66,5'e yükselmesi gibi somut sonuçlar doğurdu. Eğitim alanında da büyük ilerlemeler kaydedildi; bağımsızlıkta sadece 22 üniversite mezunu olan ülke, 2024'te 60.287 öğrenciye yükseköğretim imkanı sunuyor.

Sağlık hizmetlerinde de önemli gelişmeler yaşandı. Ulusal yoksulluk oranı 2002/03'teki yüzde 30,6'dan 2022'de tahmini yüzde 14,5'e düştü. Botsvana'nın elmas zenginliğini yönetme biçimi, bu ilerlemelerin arkasındaki ana faktör oldu. Ülke, Debswana adlı elmas madenciliği ortak girişiminin yüzde 50'sine sahip ve Pula Fonu (egemen varlık fonu) ile gelecekteki nesiller için gelirlerini koruyor.

Ancak, son on yılda mal ihracatının neredeyse yüzde 90'ını oluşturan elmaslara aşırı bağımlılık, küresel talepteki düşüşle birlikte 2024'te yüzde 2,8 ve 2025'te yüzde 0,7 oranında ekonomik daralmaya yol açtı. İşsizlik oranı yüzde 21 seviyesinde seyrederken, 15-35 yaş arası gençlerde bu oran yüzde 28,9'a çıkıyor. Bu durum, ülkenin elmas sonrası bir ekonomi inşa etme zorunluluğunu ortaya koyuyor.

Neden önemli?

Botsvana'nın hikayesi, doğal kaynak zenginliğinin bir ülkeyi yolsuzluğa ve azgelişmişliğe mahkum etmek zorunda olmadığını gösteriyor. Ülke, kaynak gelirlerinin nasıl yönetildiği, korunduğu ve devletin bunları halkın yaşam kalitesini artırmak için nasıl kullandığı konusunda önemli bir ders sunuyor. Bu durum, özellikle Afrika ülkelerinin kritik mineraller üzerindeki kontrolünü artırmaya çalıştığı bir dönemde, kaynakların daha üretken ekonomiler yaratma ve fırsatları genişletme potansiyelini vurguluyor. Botsvana, sömürge sonrası gücün azınlık yerine çoğunluğa hizmet edebileceğinin canlı bir kanıtı olarak öne çıkıyor.