Yılda İki Kez Yapılan Yeni Enjeksiyon HIV Önlemede Çığır Açabilir, Ancak Erişilebilirlik Tartışma Konusu

Yılda sadece iki kez uygulanan Lenacapavir adlı bir enjeksiyon, HIV (İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü) ile mücadelede önemli bir dönüm noktası olabilir. ABD merkezli ilaç şirketi Gilead Sciences tarafından geliştirilen bu ilaç, 2024'teki bir klinik denemede 2.000'den fazla genç kadında HIV bulaşmasını tamamen engelledi.

Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) örgütünün küresel HIV lideri Carlota Baptista da Silva, bu ilacı "son on yılın HIV alanındaki en yenilikçi aracı" olarak tanımladı ve bir aşıya en yakın seçenek olduğunu belirtti. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) de uzun etkili enjeksiyonu, HIV riskini azaltan bir ön maruziyet profilaksisi (PrEP) olarak tavsiye etti.

Öne çıkanlar

• Lenacapavir, yılda iki kez yapılan bir enjeksiyonla HIV'i önleyebilir ve klinik denemelerde %100 etkinlik gösterdi.
• Küresel HIV fonları 2025'te %18 düşerek 7,3 milyar dolara geriledi, bu da ilaca erişim sorununu daha da kritik hale getiriyor.
• ABD'de yıllık maliyeti 28.000 dolar olan ilacın jenerik versiyonlarının 40 dolar civarında olması bekleniyor.
• Gilead Sciences, jenerik anlaşmasından Brezilya, Meksika, Arjantin ve Peru gibi 26 orta gelirli ülkeyi dışladı.
• MSF, insani krizlerdeki kişilerin ve yerinden edilmiş toplulukların bu ilaca acil erişimini talep ediyor.

Ayrıntılar

Lenacapavir, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından Haziran 2025'te HIV önleme için onaylandı. Ancak ilacın yüksek maliyeti ve jenerik versiyonlara erişimdeki engeller, küresel çapta yaygın kullanımını zorlaştırıyor. ABD'de yıllık 28.000 dolar civarında olan ilacın jenerik kopyalarının yıllık 40 dolar gibi çok daha düşük bir fiyata mal olması bekleniyor.

Gilead, Küresel Fon ve ABD Başkanlığı AIDS Yardım Acil Durum Planı (PEPFAR) tarafından desteklenen programlar için kendi versiyonunu kar amacı gütmeden sağlıyor. Ancak şirket, jenerik üretim için lisans verdiği altı üreticinin anlaşmasından 26 orta gelirli ülkeyi dışladı. Bu ülkeler arasında, ilacın test edilmesine yardımcı olan ve HIV enfeksiyonlarının arttığı bazı ülkeler de bulunuyor. MSF, bu durumun, ilacın geliştirilmesine katkıda bulunan ülkelerdeki insanların uygun fiyatlı jeneriklere erişimini engellediğini belirtiyor.

MSF, bir yıldan uzun süredir Gilead'dan Lenacapavir'i doğrudan satın alma izni istemesine rağmen, şirketin bu talebi reddettiğini açıkladı. Bu durum, özellikle çatışma veya felaket nedeniyle yerinden edilmiş kişilerin günlük hapları düzenli almasının zor olduğu insani acil durumlarda, altı ay koruma sağlayan bu enjeksiyonun önemini artırıyor.

Neden önemli?

Lenacapavir, HIV önlemede on yıllardır görülen en büyük ilerlemelerden biri olarak kabul ediliyor. Ancak ilacın üretim, fiyat ve tedarik kuralları, bu bilimsel atılımın ihtiyaç duyan insanlara ulaşıp ulaşamayacağını belirleyecek. Dünya Ticaret Örgütü (WTO) kuralları, hükümetlere halk sağlığını korumak için ilaç patentlerini atlama yetkisi verse de, MSF gibi kuruluşlar, ilaç şirketlerinin bu tür hayat kurtarıcı yeniliklere erişimi engellememesi gerektiğini savunuyor. Bu durum, gelecekteki tıbbi yeniliklerin küresel çapta nasıl dağıtılacağına dair önemli bir emsal teşkil edebilir.